یارانه (Subsidy ) اعطاء کمک توسط دولت به روی یک کالا یا خدمت به منظور افزایش رفاه عمومی جامعه میباشد و معمولاً به صورت پرداخت نقدی یا کاهش مالیات است. با وضع یارانه بر برخی از کالاها، از اقشار آسیبپذیرحمایت شده و در نتیجه، رفاه در جامعه به طور نسبی، حکمفرما میگردد. یارانه وظیفه پشتیبانی از گروههای محروم جامعه را به جهت کاهش از هزینههایی زندگی و شکاف طبقاتی برعهده دارد.
براساس تئوری تعادل عمومی، پرداخت یارانه هنگامی ضرورت مییابد که شکست بازار باعث کاهش تولید در یک بخش خاص شود از اینرو یارانه برای بازگرداندن تولید را به سطح مطلوب میباشد لیکن وضع موجود پرداخت یارانه در ایران سبب مصرف بیرویه و عدم بهینهسازی تولید گردیده است.
در ایران اولین نهاد حمایت کننده که وظیفه آن اعطاء یارانه بود، در سال 1353 به علت ایجاد تورم ناشی از افزایش قیمت نفت تشکیل شد. وظیفه این نهاد حمایت مصرف کنندگان از نوسانات قیمتی و حمایت معقول از تولید کنندگان بود.
مهمترین هدف دولت از پرداخت یارانه گسترش عدالت، کاستن از فاصله طبقاتی و افزایش رفاه عمومی بوده است و از سوی دیگر بنابر فتوای برخی از مراجع تقلید گرفتن یارانه برای کسانی که فقیر شرعی نمیباشند، اشکال دارد چرا که یارانه از بیت المال بوده و براى افراد مستحق و نیازمند که به ضروریات زندگى خود محتاج هستند اختصاص دارد.
با نظر به عدم تحقق این اهداف و افزایش کسری بودجه دولت لازم است روش پرداخت یارانه مساوی به عموم طبقات جامعه مورد تعدیل قراربگیرید. مثلا در تهران که اختلاف قیمتی هر متر مربع آپارتمان نوساز بین مناطق مرفه و کم درآمد حدود ۳۵۰ درصد است و نشان دهنده شکاف طبقاتی عمیق بین جمعیت یک شهر دارد چرا باید دولت فقط برای بهای برق مصرفی یک خانواده مرفه بیش از ۵۰ میلیون تومان یارانه بدهد بگذریم از یارانه پرداختی از بیت المال برای آب و گاز
همانگونه که با توجه قانون هدفمند سازی یارانهها درخصوص قیمتهای آب، برق و گاز طبیعی، دولت مجاز است با لحاظ مناطق جغرافیایی، نوع، میزان و زمان مصرف قیمتهای ترجیحی را اعمال کند مطلوب است نرخ محاسبه بهای آب، برق و گاز مصرفی مرفهین و کم درآمدهای ساکن در یک شهر متفاوت محاسبه شود تا بهینهسازی یارانهها تحقق یابد
شکاف یارانه پرداختی از طرف دولت بر آب، برق و گاز مصرفی خانوارها با توجه به محدوده سکونتی آنها و تقسیم مناطق مسکونی به مرفه، برخوردار و فقیر نشین موجب کاهش بار مالی یارانهی و توزیع بهینه یارانهها میگردد براین اساس با توجه به قیمت هر متر مربع واحد مسکونی و متوسط هزینه خانوارهای شهری یک شهر به مناطق با درآمد بالا، متوسط و پائین تقسیم می شوند و تعرفه بهای آب، برق و گاز اضافه بر تبعیض قیمتی ناشی از میزان مصرف بر پایه قیمت مسکن نیز تعیین میگردد که با توجه به تفاوت قیمتی در شهرهای مختلف این قیمتگذاری متفاوت خواهد بود.
با عملیاتی شدن قیمتگذاری ترجیحی و پلکانی برای مصارف مختلف آب، برق و گاز براساس مناطق جغرافیایی و درآمدی، نوع و میزان مصرف امکان واقعی شدن قیمتها، کاهش کسری بودجه ناشی از یارانهها و اصلاح ساختار مصرف تحقق یابد.
